Van boom tot balk; de reis van douglashout
Geschreven door Bart · december 2025
Je staat er misschien niet altijd direct bij stil, maar iedere houten plank, balk of regel was ooit gewoon een boom. Een die trots in het bos stond, vogels huisvestte en de seizoenen doorstond — tot hij een nieuw leven kreeg als schutting, overkapping of vlonder in jouw tuin! Maar hoe maak je van een boom een plank en wat komt daar allemaal bij kijken? Een best interessant proces waar we je in dit blog graag in meenemen, met de douglasspar als voorbeeld!
We beginnen in het bos
De reis van douglashout begint natuurlijk in het bos, de douglasspar komt van nature voor in het westen van Noord-Amerika maar wordt tegenwoordig ook veel aangeplant in Europa. Met name uit landen als Frankrijk en Duitsland komt veel douglashout, daar is deze houtsoort volop aangeplant voor de houtproductie. Ook in Nederland kun je de douglasspar in het bos overigens tegenkomen.
De douglasspar is een snelgroeiende, grote naaldboom. Deze kan wel 40 tot 60 meter hoog worden en heeft een vrij rechte stam. De kap vind bij voorkeur plaats in de wintermaanden, de boom is dan 'in rust' waardoor de sapstroom stiller is. Dat voorkomt dat het hout te vochtig is en vermindert de kans op scheuren en schimmelvorming. Na de kap worden de stammen ontdaan van takken en klaargelegd voor transport naar de zagerij.
Bij een gezaagde stam kun je goed alle verschillende delen van de boom zien. De ruwe buitenkant is de schors, dit is de buitenste, afgestorven laag van de boom. Direct daaronder zit de (levende) bast. Dit samen dient als beschermlaag van de boom. Direct onder de bast zit het zogenaamde cambium. Hier vind de celdeling plaats, dit is dus de plek waar de boom groeit en nieuw hout vormt, de boom wordt hierdoor dikker en langer.
De buitenste, nieuwst gegroeide laag hout noemen we het spinthout. De functie hiervan is het opslaan en vervoeren van sappen door de boom. Het binnenste gedeelte van de boom is het kernhout met in het midden de kern. Bij douglas is het spinthout (wit/geelachtig) en kernhout (rood/rozeachtig) goed te onderscheiden doordat dit een andere kleur heeft, maar dat is niet bij alle houtsoorten het geval. Naarmate de boom ouder wordt, wordt het spinthout vanzelf omgezet naar kernhout.
Door naar de zagerij
Aangekomen in de zagerij begint het technische deel van het verhaal. Een boomstam zagen lijkt op het eerste gezicht simpel, maar hier zit veel meer techniek achter dan je misschien denkt. Hout is geen homogeen materiaal zoals bijvoorbeeld metaal of plastic. Hout heeft bijvoorbeeld een nerf, een kern en kwasten; dit zorgt ervoor dat het niet overal dezelfde dichtheid of structuur heeft. De kwaliteit van het hout hangt dus mede samen met de manier waarop de boom gezaagd wordt.Bij de zagerij is vaak een voorraad verschillende afmetingen stammen voorhanden, voor grotere afmetingen hout worden over het algemeen ook grotere stammen gebruikt.
Een andere uitdaging zijn de gewenste afmetingen van de planken of balken die uit de boom worden gezaagd. Een boom is rond en het gewenste hout vaak rechthoekig of vierkant. In de zagerij wordt daarom gewerkt met zaagoptimalisatie, dat betekent dat er goed wordt gekeken naar de diameter, lengte en kromming van de stam om te bepalen hoe de stam het beste gezaagd kan worden. Het doel hiervan is zoveel mogelijk bruikbaar hout uit een stam halen met zo min mogelijk verlies. Bij douglashout kun je aan een plank vaak goed zien hoe deze uit de stam gezaagd is: zit er veel wit spint in, dan weet je dat de plank dit bij de rand van de stam vandaan komt.
Bij naaldhoutsoorten zoals vuren en douglas wordt het spinthout meegezaagd omdat het verschil in duurzaamheid met het kernhout relatief klein is. Bij andere (loof)houtsoorten is dat vaak niet het geval.
De grootste afmetingen hout komen over het algemeen uit het midden van de stam, de rest wordt gebruikt om kleinere balken en planken uit te zagen. De meeste stammen worden afhankelijk van de grootte 1-, 2- of 4-ex log gezaagd. Dit geeft aan in hoeveel delen het middelste deel van de stam gezaagd wordt. Het voordeel van 2- en 4-ex log gezaagd hout is dat de kern niet ingesloten zit. Dit zorgt voor stabieler hout met minder kans op scheuren dan bijvoorbeeld 1-ex log. De stammen moeten echter wel groot genoeg zijn om 2 of 4 balken uit het midden van de stam te kunnen zagen, zeker bij afmetingen als 20x20 cm is dat soms lastig.
Klaar voor de verkoop
Het meeste hout is na de zagerij klaar voor de verkoop, denk bijvoorbeeld aan douglas palen, balken en steigerplanken. Andere producten zoals vlonderplanken of rabtdelen moeten eerst nog worden geschaafd, dat gebeurt in de schaverij. Wil je weten hoe bijvoorbeeld Zweeds rabat gemaakt wordt? Bekijk dan het filmpje op deze pagina.
Hout is dus eigenlijk veel meer dan een bouwmateriaal, het heeft z'n eigen verhaal. Geen plank is hetzelfde en dat maakt hout uniek!